SAMODZIELNOŚĆ I OSOBOWOŚĆ PRAWNA SAMORZĄDU


        Artykuł 165 Konstytucji stanowi, iż „Jednostki samorządu terytorialnego mają osobowość prawną. Przysługują im prawa własności inne prawa majątkowe. Samodzielność jednostek samorządu terytorialnego podlega ochronie sądowej” .
           Osobowość prawna jednostek samorządu konstytucyjnie przyznana, jest wyrazem woli samorządu w systemie władz publicznych. Jest także konsekwencją wyodrębnienia samorządu w systemie tych władz, wyrazem upodmiotowienia społeczności lokalnych. Poszczególne jednostki samorządu terytorialnego reprezentują własne interesy. Stają się podmiotami praw i obowiązków. Są uprawnione do podejmowania czynności o charakterze cywilnoprawnym. Mogą posiadać własny majątek, samodzielnie nim zarządzać i zaciągać zobowiązania, ale też za działania te ponoszą odpowiedzialność. Jednostka posiadająca osobowość prawną może być podmiotem praw i obowiązków nie tylko w sferze prawa publicznego, ale również w sferze prawa prywatnego.
Konsekwencją przyznania jednostkom samorządu terytorialnego osobowości prawnej jest kolejna norma konstytucyjna, stanowiąca, iż przysługują im prawa własności i inne prawa majątkowe. Wspólnie tworzą one mienie (majątek) poszczególnych jednostek samorządowych. Powstaje on w wyniku komunalizacji mienia państwowego ex lege lub w drodze czynności prawnej.
         Ustrojowe przekształcenia stosunków własnościowych doprowadziły do powstania, obok kategorii własności Skarbu Państwa i własności innych państwowych osób prawnych, kategorii własności komunalnej, przysługującej jednostkom samorządu terytorialnego i komunalnym osobom prawnym. W ramach każdej z tych kategorii występują odrębne podmioty prawa własności, wyposażone w przymiot osobowości prawnej .
Tak ukształtowana sytuacja samorządu w sferze prawa prywatnego tworzy materialne gwarancje ich samodzielności. Zasada ta z mocy normy konstytucyjnej, podlega ochronie sądowej, wpisując się w podstawowe standardy państwa prawnego, zapewniającego ochronę sądową wszystkim podmiotom cechującym się pewnym stopniem odrębności od państwa. Samodzielność samorządu jest wartością chronioną, lecz nie absolutną. Ochrona tej wartości nie może wykluczać lub znosić całkowicie albo w istotnej części prawa ustawodawcy do kształtowania stosunków w państwie. Samodzielność ta polega między innymi na działaniu samorządu w ramach ustaw, co należy rozumieć także i tak, iż celem ustaw ograniczających samodzielność samorządu – w tym zwłaszcza gmin jako jednostek podstawowych – musi być stworzenie ram prawnych, w których ta samodzielność w państwie jednolitym byłaby realizowana .
       Sądowa ochrona samodzielności samorządowej oznacza, że w przypadku naruszenia samodzielności konkretnej jednostki samorządu terytorialnego powinna ona mieć możliwość dochodzenia swoich spraw przed niezawisłym sądem. Ustawodawca ma obowiązek poddać jurysdykcji sądów sprawy naruszenia samodzielności samorządu i to zarówno w płaszczyźnie prywatnoprawnej, jak i publicznoprawnej. To oznacza, że poszczególne jednostki samorządowe powinny mieć możliwość dochodzenia swoich praw przed sądami powszechnymi i administracyjnymi.
Szczególną rolę w ochronie samodzielności samorządu odgrywają Trybunał Konstytucyjny i Naczelny Sąd Administracyjny. Organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego mogą wystąpić z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie zgodności aktów normatywnych z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami w zakresie spraw objętych ich zakresem działania. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy w sprawach kontroli legalności aktów nadzoru nad działalnością organów samorządu terytorialnego.
Zasada samodzielności samorządu nie ma charakteru absolutnego i może podlegać różnego rodzaju ograniczeniom, a w szczególności ustanowionym przez prawodawcę.
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ukształtowała się wyraźna linia rozstrzygnięć wskazujących, że w tym zakresie swoboda regulacyjna prawodawcy podlega rygorom, zarówno w aspekcie materialnym, jak i formalnym .
W aspekcie formalnym, gwarancją samodzielności jest ustanowienie zasady wyłączności ustawy w odniesieniu do normowania spraw związanych z ustrojem, zakresem zadań i sposobem funkcjonowania samorządu terytorialnego. Każda regulacja ustawowa dotycząca tych kwestii może podlegać ocenie z punktu widzenia dochowania „reguł przyzwoitej legislacji”, które orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wprowadza z zasady demokratycznego państwa prawnego .
 


Wytworzył: Aniszewska Dominika (1 września 2005)
Opublikował: Dominika Aniszewska (1 września 2005, 15:24:41)

Ostatnia zmiana: brak zmian
Liczba odsłon: 29570

wersja do zapisu wersja do druku

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce Cookies.

Zamknij